Mıknatıs, Mıknatıs Çeşitleri ve Kutupları

Onur tarafından yazıldı.. Yayınlanma 8. Sınıf Fen ve Teknoloji Konu Anlatımı

Demir, nikel, kobalt gibi maddeleri çekme özelliği gösteren cisimlere MIKNATIS denir. Doğal ve yapay olmak üzere iki çeşit mıknatıs vardır. Doğal mıknatıs: İçerisinde manyetit adı verilen demir oksit bileşiği içeren kayaç doğal mıknatıstır. Yapay mıknatıs: Bizim kullandığımız mıknatıslar yapay mıknatıslardır. Mıknatıslar kullanım alanlarına göre farklı şekil ve büyüklükte yapılır. Yapay mıknatısların yapımında daha çok demir ve çelikten yararlanılır. Mıknatısın kuzeyi gösteren ucu N ve güneyi gösteren ucu S ile gösterilir. Burada N ve S harfleri kuzey (North) ve güney (South) sözcüklerinin İngilizce karşılığının ilk harflerinde gelmektedir. Mıknatısın zıt kutupları birbirini çeker, aynı kutupları birbirini iter. Her mıknatısın çevresinde manyetik alanı vardır. Mıknatısın manyetik alan kuvvet çizgileri kuzey kutbundan çıkar, güney kutbunda son bulur. • Bir maddenin mıknatıslık özelliği kazanabilmesi için manyetik madde olması gerekir. Demir, nikel, kobalt gibi mıknatıs yapımında kullanılan maddelere manyetik madde denir. • Sıradan bir manyetik maddede her biri mıknatıs gibi davranan milyonlarca minik bölgecikler düzensiz bir şekilde bulunur. Bölgeciklerin birbirlerinin manyetik etkisini yok etmelerinden dolayı madde mıknatıslık özelliği göstermez. • Manyetik madde, bir mıknatısın manyetik alanına girdiğinde bölgecikler düzenli hale gelir. Böylece madde mıknatıslanır. Manyetik madde birkaç yöntemle mıknatıslanabilir. Ancak bu yöntemlerin en kontrollü ve güçlüsü elektrik akımı kullanarak mıknatıslandırmadır. Manyetik maddeleri mıknatıslandırma yöntemleri: * Etki ile mıknatıslandırma * Dokunma ile mıknatıslandırma *Sürtünme ile mıknatıslandırma Not: Mıknatıslık özelliği atomların yapısındaki elektronların hareketinden kaynaklanır. Demir, nikel, kobalt, çelik gibi maddelerle bunların alaşımlarını çekebilen maddelere mıknatıs denir. Mıknatıslar doğada magnetit denilen demir filizleri (cevheri = demir oksit bileşiği) halinde bulunur. Magnetit, doğal mıknatıstır. Magnetitlerden kullanım amacına göre çubuk şekilli, U şekilli, at nalı şekilli, silindir şekilli, pusula iğnesi şekilli mıknatıslar yapılmıştır. Bunlar yapay mıknatıslardır. Mıknatıslar, doğal mıknatıs, yapay mıknatıs ve elektromıknatıs olmak üzere 3 çeşittir. Mıknatıslanma özelliği maddeler için ayırt edici özelliktir. Mıknatısın çekme özelliği fazla olan uç bölgelerine mıknatısın kutupları denir. (Çubuk mıknatısın ortasında çekme özelliği yoktur). Bir mıknatısta daima kuzey (North = N) ve güney (South = S) olmak üzere iki kutup bulunur. Mıknatıslarda aynı kutuplar birbirini iter, zıt kutuplar birbirini çekerler. NOT : 1- M.Ö. 600 – 800 yıllaırnda Manisa yöresinde, Yunanlı çoban Magnesia’nın ayaklarına yapışan taşlar görüldü. Bu taşlar magnetitti. 2- İlk pusula 16. yüz yılda Çinliler tarafından yapılmıştır. 3- William Cilbert, 16. yüz yılda yerin magnetik alanı olduğunu söylemiştir. Kutupları bilinmeyen bir mıknatısın kutuplarını bulmak için; • Bir çubuk mıknatıs ipe bağlanıp bir yere asıldığında bu mıknatısın Dünya’nın kuzeyine yönelen ucu kuzey kutbu, Dünya’nın güneyine yönelen ucu güney kutbudur. • Bir çubuk mıknatısa pusula veya kutupları bilinen bir başka mıknatıs yaklaştırılır. Kutupları bilinen mıknatısın veya pusulanın yaklaşan ucu, kutupları bilinmeyen mıknatısın ucunu itiyorsa pusula veya kutupları bilinen mıknatısın yaklaşan ucu ile kutupları bilinmeyen mıknatısın ucu aynı kutuplu, çekiyorsa zıt kutupludur. Mıknatıs tarafından çekilebilen maddelere magnetik (manyetik) madde, mıknatıs tarafından çekilemeyen maddelere magnetik (manyetik) olmayan madde denir. Demir, nikel, kobalt, çelik, bu maddelerden yapılan cisimler ve bu maddelerin alaşımları mıknatıs tarafından çekilebildiği için magnetik maddelerdir. Cam, tahta, su, hava, plastik, tebeşir, kağıt, alüminyum, mika mıknatıs tarafından çekilemediği için magnetik olmayan maddelerdir.

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile