Besinlerin Sindirimi

ŞEVVAL NUR DEMİR tarafından yazıldı.. Yayınlanma 4. Sınıf Fen ve Teknoloji Konu Anlatımı

BESİNLERİN SİNDİRİMİ

 Besinlerin Vücutta Taşınması

Zevkle yediğimiz besinler vücudumuz tarafından doğrudan kullanılabilecek durumda değildir. Ancak çeşitli aşamalardan geçtikten sonra kullanılmak üzere vücudumuzun her noktasına iletilir. Bu iletimin gerçekleşmesini kan sağlar.

Kan, yaşamın devamı için gerekli olan hayati sıvıdır. 

Karbonhidrat, yağ ve protein gibi besinlerin kana karışabilecek hale gelmesine sindirim denir. Bu işi sindirimde görevli yapı ve organlar gerçekleştirir. Sindirimi doğrudan gerçekleştiren organlar sindirim kanalı adı altında incelenir. Diğerleri ise sindirime yardımcı organlar olarak adlandırılır.

Sindirimde Görevli Yapı ve Organlar (Sindirim Kanalı)

Sindirim vücudumuzda aşamalı olarak gerçekleşir. Bu aşamaların gerçekleşmesini vücutta bazı yapı ve organlar sağlar. Bunlar; ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak ve kalın bağırsaktır.

* Ağız: Ağzımızın içerisinde dil ve dişler vardır. 

Dişler, koparıp parçalar ve öğütür. 

Tükürük, besinleri ıslatıp kayganlaştırarak kolay yutulmasını sağlar. Ayrıca tükürük bazı besinlerin sindirimini çiğnenirken başlatır.

Dil, besinlerin çiğnenmesine ve yutulmasına yardımcı olur. Yediklerimizi yutağa doğru iterek yutulmasını sağlar. Ayrıca besinlerin tadını da dilimizle alırız.

* Yutak: Ağızdan sonra gelen boşluktur. Ağızdan gelen lokmaları yemek borusuna iletir. Yutak aynı zamanda soluduğumuz havayı soluk borusuna iletir. Bu anlamda yutak, hava ve besin trafiğini kontrol eder.

* Yemek borusu: Ağızda biraz parçalanmış ve yutağa yönlendirilen besinin mideye aktarıldığı yoldur. 20- 25 cm uzunluğundadır. Burada sindirim gerçekleşmez.

* Mide: Karın boşluğunun üst bölümünde yer alır. Yediğimiz besinler bir süre midede kalır. Yani mide bir süre besinleri depolar. Kasılıp gevşeme hareketleri yaparak besinleri bulamaç haline (çorba kıvamı) getirir. 

Mide tarafından salgılanan yakıcı ve eritici özelliğe sahip mide öz suyu da besinlerin ezilip bulamaç haline gelmesine yardımcı olur. Ayrıca besinlerle midemize gelen mikropları öldürür. Çorba kıvamındaki bu karışımı mide, ince bağırsağa gönderir.

* İnce bağırsak: Karın boşluğunda yer alır. Değişik salgıların etkisiyle besinler ince bağırsakta emilecek duruma gelir. İyice parçalanan besinler burada kana geçer. Besinlerin yararlı kısımları emilince geriye kalan kısım kalın bağırsağa gönderilir. 

* Kalın bağırsak: İnce bağırsakta emilmeyen, işe yaramayan artık maddeler kalın bağırsağa gönderilir. Bu posanın içinde kalan su ve mineraller kalın bağırsakta emilerek kana karışır. Geriye kalan katı haldeki maddeler dışkı olarak anüsten atılır.

Sindirime Yardımcı Organlar

Karaciğer ve pankreas sindirici enzimlerle besinlerin sindirimine yardımcı olur. Bu organlar salgılarını ince bağırsağa boşaltarak besinlerin emilimini sağlar. 

Sindirim Yapı ve Organlarının Sağlığı

Mide rahatsızlıkları ve sindirim bozukluklarını önlemek için aşağıdaki hususlara dikkat etmeliyiz.

-Sigara ve alkol kullanmamak,

-Çok acı ve çok ekşi yememek,

-Çok soğuk ya da çok sıcak yeme ve içmeden sakınmak,

-Besinleri iyice temizlemek, bayat yiyecekler yememek,

-Asitli içecekler içmemek.

Dişler ve Görevleri

Dişlerimizi besinleri ısırmak, koparmak ve öğütmek için kullanırız. Dişlerimizin şekil ve büyüklükleri birbirinden farklıdır. Ağzımızda görev ve yapılarına göre kesici dişler, köpek ve azı dişleri olmak üzere üç çeşit diş vardır. 

1. Kesici dişler: Üst ve alt çenede dörder tane olmak üzere sekiz kesici diş vardır. Besinleri kesme ve koparma işine yara. Uçları düzgündür.

2. Köpek dişleri: Kesici dişlerin sağında ve solunda birer köpek dişi vardır. Alt ve üst çenede toplam dört köpek dişi bulunur. Uçları sivri olup besinleri koparıp parçalama görevi yapar.

3. Azı dişleri: Girintili çıkıntılı yapılarıyla besinleri öğütür. Köpek dişlerinin sağında ve solunda bulunan iki tanesi küçük azı, diğerleri ise büyük azı olarak adlandırılır. Sekiz alt, sekiz üst çenede olmak üzere on altı azı dişi vardır.

Yirmi yaş dişleri: 18- 22 yaşlarında çıkar. Akıl dişleri de denir. Alt ve üst çenede ikişer tane olur.

Süt dişleri: Kalıcı dişler 7- 8 yaşlarında süt dişleri döküldükçe çıkar. Bebekler 6 aylıkken süt dişleri çıkmaya başlar. 2,5 yaşına kadar 20 süt dişi çıkar. Süt dişleri kalıcı dişlere göre daha küçüktür.

Dişlerin Önemi ve Sağlığı

Dişlerimiz olmasaydı besinleri koparıp parçalayamaz, çiğneyemezdik. Bütün halindeki büyük lokmaları yutmamız çok zor olurdu. Midemiz büyük lokmaları sindirirken zorlanırdı. 

Dişlerimiz sağlam olmadığında da besinleri iyi çiğneyemeyiz. İyi çiğnenmeden yutulan besinler bazı sindirim bozukluklarına neden olur. 

Çürük dişler,

-Ağız kokusu,

-Diş ve baş ağrısı,

-Sindirim sorunlarına neden olur.

Dişlerimizin sağlığını korumak ve güçlendirmek için:

-Beslenmemize dikkat etmeli, yeterince mineral ve A, C, D vitaminleri almalıyız.

-Sert cisimleri (fındık, ceviz gibi) dişlerimizle kırmamalıyız. Çok şekerli besinleri ve asitli içecekleri çok tüketmemeliyiz. Çok sıcak ya da çok soğuk yiyecek ve içecekleri yiyip içmemeliyiz. Yemeklerden sonra dişlerimizi fırçalamalıyız.

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile