4. Sınıf Dünya Güneş ve Ay Konu Anlatım

ömer faruk çam tarafından yazıldı.. Yayınlanma 4. Sınıf Fen ve Teknoloji Konu Anlatımı

Đnsanlar eski çağlardan beri Dünya'yı ve gökyüzünü merak etmislerdir. Yaptıkları gözlemlere dayanarak Dünya, Günes ve Ay'ın sekli, büyüklükleri ve uzaklıkları ile ilgili görüsler ileri sürmüstür. Bu görüslerden bazıları bilimsel verilere dayanan gerçekçi görüslerdi. Bazıları ise sadece algılara dayanan görüslerdi. Dünya'nın tepsi gibi düz bir seklinin olduğu bu görüslerden biriydi. Aynı zamanda bu insanlar Dünya'nın üzerini örten bir kapak olduğuna da inanırlardı. Đnsanların Dünya, Günes ve Ay'ın sekli ile ilgili görüslerinden bazıları söyleydi: * Mısırlılar, MÖ 6. yüzyılda Dünya'nın daire seklinde olduğuna ve üzerinin sularla kaplı olduğuna inanıyorlardı. * MÖ 4. yüzyılda Aristo Dünya'nın yuvarlak olduğuna delil olarak Ay tutulmasında Dünya'nın gölgesinin yuvarlak olmasını göstermistir, * Türk bilim adamı Biruni yaklasık 1000 yıl önce Dünya'nın seklinin küreye benzediğini söylemistir. Günümüzde gelisen bilim sayesinde Dünya, Günes ve Ay'ın gerçek sekli ve büyüklükleri hakkında bilgiler ediniyoruz. Hatta bunların ve diğer pek çok gök cisminin resimleri çekilebilmektedir. Đnsanlar, gök cisimlerini incelemek için rasathaneler kurmuslardır. Bilim insanları Dünya, Günes, Ay ve diğer gök cisimlerini incelerken çok gelismis teleskoplar kullanmaktadır. Dünya'nın uzaydan çekilmis fotoğraflarında büyük mavi bir topa benzediği görülmektedir.Ay ve Günes de Dünya gibi küreye benzer sekildedir. Günes, büyük sarı bir topa benzer. Ay, bir ısık kaynağı değildir, Günes'ten aldığı ısığı yansıtır. Ay, tamamının görüldüğü dönemde büyük parlak bir top gibidir. Günes çok parlak olduğu için çıplak gözle Günes'e bakmak sakıncalıdır Çıplak gözle Günes'e bakıldığında Günes'ten gelen ısınlar gözlere zarar verebilir. Dünya, Günes ve Ay'ın sekilleri birbirine benzer. Ancak büyüklükleri birbirlerinden çok farklıdır. Dünya ve Ay büyüklük bakımından kıyaslandığında, Dünya'nın çapının Ay'dan yaklasık olarak dört kat daha büyük olduğu görülür. Hacim olarak düsünüldüğünde Dünya, Ay'dan yaklasık olarak 64 kat daha büyüktür. Yani Dünya'nın içine 64 tane Ay sığabilir. Günes'in çapı ise Dünya'nın çapının 109 katıdır. Günes, Dünyanın bir milyon katı büyüklüğündedir. Bütün bunlar gösteriyor ki bu gök cisimlerinden en büyüğü Günes'tir. Bir cisme uzaktan baktığımızda normal boyutundan daha küçük görünür. Uzakta bulunan cisimlere yaklastıkça büyüklükleri değisiyor gibi görünür. Uzaktaki bir binaya, araca baktığımızda onları gerçekte olduklarından daha küçük görürüz. Gökyüzündeki uçak, yanında durduğumuz otomobilden daha küçük görünür. Oysa uçak ile otomobil yan yana geldiğinde uçağın otomobilden defalarca büyük olduğunu anlarız. Günes, Dünya'dan çok daha büyük olmasına rağmen çok küçük görünür. Bunun sebebi Dünya ile Günes arasındaki mesafenin çok fazla olmasıdır. Günes, Ay'dan on milyonlarca kat daha büyüktür. Ancak Günes ve Ay'a baktığımızda her ikisi esit büyüklükteymis gibi görünür. Ay'ın, Günes ile esit büyüklükteymis gibi görünmesinin sebebi; Ay'ın, Dünya'ya Günes'ten çok daha yakın olmasıdır. Günes, Dünya'ya Ay'dan çok daha uzak olduğundan gerçek büyüklüğünden daha küçük görünür. Günes Dünya’mızdan yaklasık olarak 150 milyon km uzaklıkladır. Ay'ın Dünya'ya uzaklığı ise 384 000 km'dir.Dünya, Günes'e en uygun uzaklıkladır.Eğer Günes'e daha yakın ya da uzak olsaydı Dünya'da yasam olmazdı. Dünya ve Ay'ın Hareketleri Dünya üzerinde yasarken Dünya'yı hareketliymis gibi hissetmeyiz.Ancak bu Dünya'nın hareketsiz olduğunu göstermez. Yeryüzünde canlı ve cansız pek çok varlığın hareketli olması gibi uzayda da hareketlilik vardır. Dünya'mız hiçbir zaman sabit durmaz. Dünya hem kendi ekseni etrafında hem de Günes'in etrafında döner. Yerküre modelinde birkaç saniye süren Dünya'nın kendi etrafında dönme hareketi gerçekte 24 saat sürer Dünya'nın kendi etrafında bir tam dönüs yapması bir gün kabul edilir. Dünya'nın kendi etrafında bir tam dönüsü 24 saatte tamamlanır. Bir gün içinde gece ve gündüz yasanır.Dünya'nın kendi etrafındaki dönme hareketi gece ve gündüzün olusumunu sağlar. Dünya'nın Günes'e dönük olan tarafı Günes'ten gelen ısıklarla aydınlatılır. Dünya'nın ısık alan tarafında gündüz yasanır. Dünya'nın bir yarısı aydınlık iken diğer yarısı Günes ısığı alamaz. Günes ısığının ulasmadığı bölgeler karanlıktır ve bu bölgelerde gece yasanır. Dünya döndükçe karanlık bölgeler aydınlanır. Dünya'nın hareketi devam ettikçe Günes ısınları aydınlanan bu bölgeden uzaklasmaya baslar ve gece olur. Dünya kendi etrafında dönmeseydi Dünya'nın bir yarısı sürekli gündüz diğer yarısı ise sürekli gece olurdu. Gece ve gündüz süreleri yıl boyunca değisir. Gündüzler yaz mevsiminde 12 saatten daha uzun, kıs mevsiminde ise daha kısadır. Sabah doğudan yükselmeye baslayan Günes öğleye doğru tam tepeye çıkar. Öğleden sonra ise Günes batıdan kaybolur. Günesli bir günde yaptığımız gözlemler sonucunda Günes'i hareket ediyormus gibi görürüz. Gerçekte Günes'in gökyüzünde farklı yerlerde görünmesinin sebebi Dünya'nın kendi etrafında dönmesidir. Hareket eden Günes değil Dünya'dır. Hızlı hareket eden bir otomobilde ya da yolculuk yaparken yol kenarındaki evleri ve ağaçları hareket ediyormus gibi görürüz. Gerçekte hareketli olan bizizdir. Dünya'dan Günes'in hareketli görünmesi de bu olaya benzer. Hareketli olan Dünya'dır. Ancak Günes hareketliymis gibi görünür. Gece yasanan yere Günes ısınları ulasamaz. Dünya dönerken karanlık yüzü bir süre sonra yine Günes ısınlarını almaya baslar. Karanlık bölgelerin aydınlanması bir anda olmaz. Aydınlanma yavas gerçeklesir. Gece yasanan bölgelerin ısığa kavusması; gecenin bitmesi ve sabahın olması demektir. Bu olaya safağın sökmesi, tan yerinin ağarması gibi isimler verilir. Aydınlanmanın olduğu yerlerde Günes doğudan yükselmeye baslar. Günes ısınları eğik geldiği için varlıkların gölgeleri uzun olur. Aynı sebeple hava sıcaklığı düsüktür. Öğle vakti Günes tam tepededir. Günes ısınları yeryüzüne dik ulasır. Bu nedenle gölge boyu kısa, hava sıcaklığı daha yüksek olur. Aksam saatlerinde Günes batıda görünür ve aydınlanma az olur. Günes yavas yavas gözden kaybolur. Aslında Dünya'nın hareketi sonucu bu yüzü Günes'in bulunduğu yerin tersi tarafa döner. Günes'in batması olarak adlandırdığımız bu olay sonucu gece baslar. Dünya, batıdan doğuya doğru döner. Batıdan doğuya doğru dönerken karanlık yüzü yavas yavas Günes'e döner ve Günes doğuda görünür. Dünya'nın Günes Etrafındaki Hareketi Dünya'mız bir yandan kendi etrafında dönerken bir yandan da Günes'in etrafında dolanır. Dünya'nın Günes etrafında dolanırken yaptığı hareket, kendi etrafındaki hareketi gibi dairesel harekettir. Ancak Günes'in etrafında dolanırken izlediği yol tam daire seklinde olmayıp sekildeki gibidir. Dünya'nın Günes etrafındaki bir tam dolanımı 1 yıl kabul edilir. Bu hareket tamamlandığında Dünya kendi etrafında 365 defa döner. Bu nedenle bir yılda 365 gün yasanır. Bu süre içinde 12 ay, 52 hafta vardır. Dünya'nın Günes etrafındaki bir tam dolanımı aslında 365 gün 6 saat sürer. Dört yılda bir bu 6 saatlik süreler 1 gün olur (4x6 = 24 saat). O yıl subat ayı 29 gün çeker. 366 gün yasanan bu yıla artık yıl denir. Ay’ın Hareketleri Ay, Dünya ve Günes gök cisimleridir. Havanın açık olduğu bir günde Günes'i görebiliriz. Bulutsuz bir aksamda ise yıldızlar ve Ay görülür. Ay da, Dünya gibi hareket halindedir. Ay'ın hareketlerinden biri kendi etrafında dönmesi diğeri ise Dünya'nın etrafında dönmesidir. Yandaki sekilde Dünya, Günes ve Ay bir arada verilmistir. Sekildeki gök cisimlerinin hareketlerini söyle sıralayabiliriz. 1. Dünya kendi etrafında döner. 2. Dünya, Günes'in etrafında döner . 3. Ay kendi etrafında döner. 4. Ay, Dünya'nın etrafında döner . Ay da Dünya'mız gibi kendi etrafında döner. Kendi etrafında dönerken aynı zamanda Dünya'nın etrafında da dolanır. Ay her iki hareketini de aynı sürede tamamlar. Bu süre yaklasık olarak 29 gündür. Dünya kendi etrafındaki dönüsünü 1 günde tamamlarken Ay 29 günde tamamlar. Ay, Dünya'ya göre kendi etrafında daha yavas döner. Bu nedenle Dünya'dan Ay'ın hep aynı yüzü gözlemlenir. Ay, kendi etrafında dönerken ve Dünya'nın etrafında dolanırken Günes'in etrafında da dolanmıs olur.(Yukarıdaki resim) Ay'ın Görünümleri Günes, bir ısık kaynağıdır. Dolayısıyla gündüzleri her zaman bütün olarak gözlemlenir. Ay, bir ısık kaynağı değildir. Ay, Günes'ten aldığı ısığı yansıtır. Farklı gecelerde Ay gözlemlendiğinde farklı sekillerde görülür. Ay da, Günes gibi ısık kaynağı olsaydı her zaman tamamı görünürdü. Ay'ın Evreleri Geceleri Ay'a baktığımızda görüntüsünün değistiğini gözlemleriz. Ay, Dünya'nın etrafında dolanırken Günes'ten ısık alan yüzeyi belirli sürelerle, Dünya'dan bakanlar için değisik sekillerde görülür. Ay'ın değisik sekillerde görülmesi Ay'ın evreleri olarak adlandırılır. Ay'ın evreleri, Ay'ın Dünya etrafında dönmesi sonucu olusur. 1. Yeni Ay Evresi Ay, Günes ile Dünya orasında iken yeni ay evresi olusur. Bu evrede Ay görülmez. Çünkü Ay'ın karanlık yüzü Dünya'ya dönüktür. 2. Đlk Dördün Evresi Đlk dördün evresinde Ay'ın Dünya'ya bakan kısmının sağ yarısı görünür. Ay'ın görünümü D harfi seklindedir. Yeni ay evresinden 7 gün sonra olusur. 3. Dolunay Evresi Dolunay evresinde Ay'ın Dünya'ya bakan yüzünün tamamı görünür. Yeni ay evresinden 14 gün sonra olusur. 4. Son Dördün Evresi Ay'ın Dünya'ya bakan yüzünün sol yarısı görünür. Ay'ın görünümü ters D harfi seklindedir

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile