4. Sınıf Besinler Konu Anlatım

ömer faruk çam tarafından yazıldı.. Yayınlanma 4. Sınıf Fen ve Teknoloji Konu Anlatımı

Besinlerin Gerekliliği Canlılık faaliyetlerinin devamı için hücrelerin enerjiye ihtiyacı vardır. Canlılar ihtiyaçları olan enerjiyi yedikleri besin maddelerinden sağlarlar. Vücudumuzdaki hücreler; büyüme, gelişme ve aşınan yerlerin onarılması faaliyetlerini sürdürür. Tüm bu olaylar için vücudumuz dışarıdan bazı maddeler almalıdır. Vücudumuzun canlılık faaliyetlerini devam ettirebilmesi için ihtiyaç duyduğu ve dışarıdan aldığı maddelere besin, besinleri alıp yemeye de beslenme denir. Besinler sindirim organlarında hücre zarından geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılır ve kan yoluyla hücrelere taşınır. Hücreler besinleri çeşitli yaşamsal olaylarda kullanır. Her besin, hücrelerde değişik görevleri yerine getirir. Besinlerin bir kısmı bitkilerden elde edilir. Bitkilerden elde ettiğimiz besinlere bitkisel besinler denir. Patates, buğday, sebze ve meyveler bitkisel besinlerdendir. Et, yumurta, süt gibi besinler hayvanlardan elde edilir. Bu besinlere ise hayvansal besinler denir. Besinler vücudumuzda enerji verme, yapıcı onana olma ve düzenleyicilik yapma gibi görevleri yerine getirir. Besinleri vücudumuzdaki görevlerine göre aşağıdaki gibi gruplandırırız. Enerji Verici Besinler: Karbon hidratlar, yağlar, proteinler Yapıcı Onarıcı Besinler: Proteinler, yağlar, madensel tuzlar, su Düzenleyici Besinler: Madensel tuzlar, su, vitaminler Besin Grupları Enerji Verici Besinler Başlıca enerji verici besinler karbon hidratlar, yağlar ve proteinlerdir. Karbon hidratlar: Şeker ve şekerli yiyeceklerle patates, tahıl ve unlu gıdalarda bulunan nişasta, karbon hidratlar grubuna giren besinlerdir. Yağlar: Tereyağı, içyağı, kuyruk yağı gibi hayvansal yağlarla; zeytin, ayçiçeği, fındık ve susam gibi bitkilerde bulunan yağlardır. Hücreler enerji elde ederken, önce karbon hidratları kullanır. Bittiğinde yağları kullanır. Proteinler: Daha çok etin yapısında, süt ve yumurta ile baklagillerde, bir miktar da diğer besinlerde bulunur. Hücrelerde karbon hidrat ve yağ olmadığında yakılarak enerji elde edilir. Yapıcı Onarıcı Besinler Bir binanın tuğla ve harç gibi maddeleri ne ise vücudumuz için de yapıcı onarıcı maddeler aynıdır. Yapıcı onarıcı maddeler; proteinler, yağlar, madensel tuzlar ve sudur. Proteinler: Esas görevleri yapıcı ve onarıcılıktır. Hayvansal besinler, bitkisel besinlere göre daha fazla protein içerir. Madensel Tuzlar: Madensel tuzlar en çok kemiklerin ve dişlerin yapısında bulunur. Madensel tuzlar; bitkisel ve hayvansal besinlerin yenmesiyle, bir miktarı da suyla vücuda alınır. Su: Açlığa 7-8 gün, susuzluğa 3-4 gün dayanabiliriz. Ağırlığımızın %65-70'i sudur. Vücudumuzdaki suyun %10'u eksilirse yaşamımız tehlikeye girer, %20'sinin kaybı ise ölüme neden olur. Suyun en önemli özelliği; içerisinde tuz, şeker gibi bazı maddeleri çözebilmesidir. Bir günlük su ihtiyacımız 1,5 - 2,5 litre kadardır. Bu miktar, iklime ve yediğimiz besinlere göre değişebilir. Alınan suyun çoğu, ter ve solunum yoluyla dışarı atılır. Düzenleyici Besinler Vücudumuz canlılığını devam ettirdiği sürece, çeşitli yaşamsal olayların düzenli bir şekilde devam etmesi gerekir. Düzenleyici besinler vücudumuzdaki yaşamsal olayları düzenlemekten sorumludur. Düzenleyici maddeler su, madensel tuzlar ve vitaminlerdir. Yapı maddesi olarak görev yapan su, vücudumuzda düzenleyici olarak da görev yapar. Vitaminler Sağlıklı yaşamamız, yediğimiz besinlerin içinde yeterince vitamin bulunmasına bağlıdır. Vitamin eksikliği, insanda önemli hastalıklara neden olur. Vitaminler hemen hemen her türlü besinde bir miktar bulunur. Vitaminlerin miktarı taze besinlerde daha fazladır. Çünkü bekleyen besinlerde vitaminlerin bir kısmı parçalanıp bozulur. Vitaminler enerji verici besin maddelerinin yakılması sırasında tutuşturmayı kolaylaştırıcı etki yapar. A Vitamini: Büyüme ve gelişmeyi düzenler, zayıf ışıkta görebilmeyi sağlar. Yeşil sebzelerde, havuçta, balık etinde, karaciğerde, yumurta ve sütte bulunur. B Vitamini: Kalp ve sinirlerin düzenli görev yapmasından sorumludur. Buğday, pirinç gibi tahıllarla karaciğerde bulunur. C Vitamini: Diş etlerinin sağlıklı olmasına yardım eder. Vücudun hastalıklara karşı dirençli olmasını sağlar. Yeşil sebzelerde, portakal ve limonda bulunur. D Vitamini: Kemik gelişimini düzenler, dişlerin sağlam ve kuvvetli olmasına yardım eder. Balık yağında, yumurta sarısında ve karaciğerde bulunur. Yukarıdaki vitaminlerden başka E ve K vitaminleri de vardır. A B C D E F VİTAMİNLER Vitaminler,karbonhidratlar,proteinler ve yağlar gibi enerji vermezler.Vitaminlerin görevi düzenleyici olmalarıdır.Vücutta gerekli hayatsal olayları düzenlerler.A,B,C,D,E ve K harfleriyle ifade edilen vitaminlerin çoğu vücutta meydana getirilmez,vücutta depolanmazlar.Besinler yoluyla alınırlar.Farklı besinlerde farklı vitaminler bulunur.Vücut alınan vitaminin ihtiyacı kadarını kullanır.Kalan kısmı atılır.Bunun için vitaminler her gün yeterince alınmalıdır. VİTAMİNLER Hangi besinlerde bulunur? Ne işe yarar? A Vitamini Karaciğer,balık,süt,yumurta,yeşil ve sarı sebzeler,havuç,kereviz,domates,taze fasulye,fıstık,baklagiller,mantar,ceviz….. Deri ve göz sağlığı için gereklidir.Eksikliğinde gece körlüğü,deride kuruma ve pullanma görülür.kemik ve diş gelişimine katkıda bulunur. B Vitamini Süt ve süt ürünleri,kırmızı et,tahıl ve sebzeler Protein,karbonhidrat ve yağların vücutta kullanımında etkilidir.Sinir ve kasların gelişimi için gereklidir.B vitamini eksikliğinde kansızlık,yorgunluk,deride yaralar oluşur. C Vitamini Taze sebze ve meyveler,özellikle turunçgillerde, çilek,kuşburnu,böğürtlen,maydanoz,lahana Diş ve diş eti sağlığı için gereklidir.Vücudun direncini artırır.Mikroplara karşı vücudu korur. D Vitamini Karaciğer,kırmızı et,tahıl,yumurta,süt , tereyağı,balık ve balık yağı,peynir…… Kemik ve diş gelişimi için gereklidir.Kalsiyum ve fosforun emilmesini ve kemiklerde depo edilmesini sağlar.D vitamininin ön maddesi besinlerden alınır,Güneş ışınları ile D vitamini oluşur. E Vitamini Bitkisel yağlar,balık,yeşil sebzeler,kırmızı et, tahıl ve tahıl ürünlerinde…… A vitamini ile beraber vücudun büyümesi için gereklidir.eksikliğinde kısırlık,karaciğer,kalp ve damar hastalıkları görülebilir. K Vitamini Kırmızı et,yeşil sebzeler , karaciğer, pirinç,domates,muz,şeftali ,çilek……………. Damar dışında kanın pıhtılaşmasında görevlidir. DENGELİ VE YETERLİ BESLENMENİN ÖNEMİ Sağlık Bakanlığı ve Hacettepe Üniversitesi, vatandaşlarımızın beslenme konusunda bilinçlenmelerine katkıda bulunmak amacıyla “Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi”ni hazırlamıştır. Rehberde, her gün alınması gereken temel besinler, yandaki dört yapraklı yonca şekli üzerinde gösterilmiştir. Yoncanın her bir yaprağı bir besin grubunu göstermektedir. Her bir besin grubu ve bunların vücudumuz için önemi aşağıda belirtilmiştir. SÜT GRUBU Süt yoğurt, peynir ve süt tozu gibi sütten yapılan besinlerdir. Bu besinler kalsiyum minerali ve yağ içerir. Yetişkinlerin günde iki, çocukların ve gençlerin ise üç-dört porsiyon süt ve süt ürünü tüketmeleri gerekir. (Bir orta boy su bardağı süt veya yoğurt ile iki kibrit kutusu büyüklüğündeki peynir bir porsiyondur.) Vücudumuz İçin Önemi • Süt ürünlerinde bulunan kalsiyum, kemiklerimizin ve dişlerimizin sağlıklı gelişmesini sağlar. • Hücrelerimizin çalışmasında önemli rol oynar. • Yoğurt yemek ve tuzlu ayran içmek, ishal tedavisinde hayati önem taşır. ET, YUMURTA VE KURUBAKLAGİL GRUBU Et, tavuk, balık, yumurta, kuru fasulye, nohut, mercimek, ceviz, fındık, fıstık gibi yağlı tohumlu besinler bu grupta yer alır. Bu besinler protein, mineral, vitamin, yağ ve karbonhidrat içerir. Et, yumurta ve kurubaklagil grubundan günde iki porsiyon alınmalıdır. Bu besinlerin her gün tüketilmesi gereken miktarları şöyledir: - Et, tavuk, balık vb. 50-60 g (iki ızgara köfte kadar) - Kuru baklagiller 90 g (bir çay bardağının alabileceği kadar) - Yumurta haftada üç-dört adet Vücudumuz İçin Önemi • Büyümeyi ve gelişmeyi sağlar. • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. • Kan yapımında görevli önemli besin içeriklerini sağlar. • Sinir ve sindirim sistemlerimiz ile derimizin sağlığında görev alan besin içerikleri en çok bu grupta bulunur. • Hastalıklara karşı direncimizi artıran besin içeriklerini sağlar. • Özellikle protein ihtiyacının arttığı bebeklik ve çocukluk dönemlerinde, bu gruptaki besin içeriklerinin alınması önemlidir. SEBZE VE MEYVE GRUBU Bitkilerin yenebilen her türlü kısmı, sebze ve meyve grubu altında toplanır. Sebze ve meyvelerin içeriklerinin önemli bir kısmını su oluşturmaktadır. Bunun yanında mineral ve vitamin bakımından zengindir. Sebze ve meyve günde en az beş porsiyon (Bir orta boy elma, muz, portakal veya iki fincan pişmiş sebze bir porsiyondur.) sebze ve meyve tüketmemiz gerekir. Vücudumuz İçin Önemi • Hücrelerimizin yenilenmesini ve dokularımızın onarımını sağlar. • Büyümemize ve gelişmemize yardım eder. • Deri ve göz sağlığımız için önemlidir. • Diş ve diş eti sağlığımızı korur. • Hastalıklara karşı direncimizi artırır. • Kalp-damar hastalıklarının ve bazı kanser türlerinin oluşma ihtimalini azaltır. • Bağırsaklarımızın düzenli çalışmasına yardımcı olur. • Vücuda zararlı maddelerin vücuttan atılmasına yardımcı olur. EKMEK VE TAHIL GRUBU Buğday, pirinç, mısır, çavdar ve yulaf gibi tahıllar ve bunlardan yapılan ürünler bu grup içinde yer alır. Bu besinler vitamin, mineral, protein, yağ ve karbonhidrat içerir. Tahıl ürünleri günde altı porsiyon tüketilebilir. (Bir dilim ekmek veya dört yemek kaşığı pilav bir porsiyondur.) Vücudumuz İçin Önemi • Vücudumuzun enerji kaynağıdır. • Çavdar ve yulaf gibi lif içeriği yüksek olan besinlerin tüketimi, bağırsaklarımızın düzenli çalışmasını sağlar. Yeterli ve dengeli beslenebilmek için dört farklı besin grubundaki bu yiyeceklerden her gün yeteri kadar tüketmeliyiz. Besin gruplarında yer alan herhangi bir besin içeriğinin yetersiz alınması durumunda, vücutta o besin içeriğinin görevi yerine getirilemez. Bunun sonucunda da vücudun çalışması aksar ve bazı hastalıklar ortaya çıkar. Sağlığımızı korumanın ve hastalıkları önlemenin temel şartı yeterli ve dengeli beslenmektir

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile