Maddenin Isı Etkisi İle Değişimi- Hal Değişimi

Kübranur Yılmaz tarafından yazıldı.. Yayınlanma 4. Sınıf Fen ve Teknoloji Konu Anlatımı

Maddenin Isı Etkisi İle Değişimi- Hal Değişimi

 

MADDENİN ISI ETKİSİ İLE DEĞİŞİMİ

 

a)ISINMA-SOĞUMA

 

* Isı enerjisi alan maddenin sıcaklığı artar.

* Maddenin sıcaklığının artması ısınma sonucunda gerçekleşir.

* Örneğin;Yanmakta olan ocağın üzerinde bulunan çorba ya da yemek bir süre sonra ısınır.

* Yiyeceklerin pişmesi ısınma ile gerçekleşir.

* Özel karışımlı toprakların pişmesi ile seramik,porselen,kiremit,tuğla…vb. malzemeler yapılır.

* Sıcak su ile temizlik iyi sonuçlar verir.

* Havanın ısınması ilkbaharda bitkilerin uyanmasına neden olur.

* Isınan hava bitkilerin gelişmesine ve tohumların çimlenmesine neden olur.

* Demir,cam vb.maddelerin ısınması işlenmesini kolaylaştırır.

* Isı enerjisini kaybeden maddeler soğur.

* Madde yeterince soğursa donma ve yoğunlaşma olur.

* Karayolları soğumanın yol açtığı buzlanma nedeniyle bozulur.

* Soğuk havada mikroplar etkinlik göstermez,yaşamaz.

* Soğuyan maddeler sertleşir.

* Isınma ve soğuma olayları art arta gerçekleştirir ve sütteki mikroplar yok edilir.(Pastorize sütler)

* Dondurulmuş besinler uzun süre saklanır.

* Uzun süre soğukta kalan canlılar ölebilir.

 

Havadaki ısınma ve soğuma;

 

* Yağışların

* Rüzgarların

* Toprak oluşumunun

* Şimşek ve yıldırımların oluşmasına neden olur.

 

b)HAL DEĞİŞİMLERİ

 

* Maddeler bir halde diğerine geçebilirler.

* Örneğin su sıvıdır.Buzluğa koyduğumuzda Donar ve katılaşır.Isıttığımızda ise gaz halini alır.

* İşte bu değişime Hal değişimi denir.

* Hal değişimleri Erime,donma,buharlaşma,yoğunlaşma ve süblimleşme şeklinde olur.

 

1)Erime ve Donma

* Katı haldeki bir madde yeterince ısı alırsa sıvı duruma geçer.Bu olaya erime denir.

* Her madde kendine göre bir sıcaklık derecesinde erir.Bu maddelerden bazıları aşağıda verilmiştir.

Madde Erime Sıcaklığı (ºC)

Buz 0

Civa -39

Naftalin 79

Tuz 800

Demir 1532

 

 

* Yeterince soğuyan sıvı maddelerin katı hale geçmesine de Donma (katılaşma) denir.

* Donma olayı erimenin tersidir.Bir maddenin erime ve donma sıcaklıkları aynıdır.

* Eriyen maddenin hacmi büyür.Donan maddenin hacmi küçülür.

* Erime ile çözünme olayı çok farklıdır.

* Erime ısı etkisi ile gerçekleşir.Çözünme ise katı maddelerin sıvı içinde çok küçük parçacıklar biçiminde dağılmasıdır.

 

2)Buharlaşma ve Yoğunlaşma (Yoğuşma)

 

* Yeterince ısınan sıvı maddelerin gaz haline geçmesine buharlaşma denir.

* Buharlaşma her sıcaklık derecesinde gerçekleşir.Bundan dolayı buharlaşma derecesi yoktur.

* Islak maddelerin kuruması; bu maddedeki suyun buharlaşarak uzaklaşması sonucunda olur.

* Buharlaşma sırasında gerekli ısıyı veren madde ısı kaybeder;soğur.

* Karpuz dilimi bir süre dışarıda bekletilirse yüzeyi soğur.

* Suyu sızdıran testiler suyu soğuk tutar.

 

Bazı etkenler buharlaşmayı hızlandırır.Bunlar;

* Sıcaklığın artması

* Yüzeyin büyümesi

* Basıncın azalması

* Havanın rüzgarlı olması

* Havanın kuru olması

 

Doğada Su Döngüsü

 

* Yeryüzündeki sular yerle gök arasında durmadan devam eden bir döngü içindedir. Bunun nedeni suyun halden hale geçmesidir.

* Güneşin etkisiyle buharlaşan sular gök yüzünde bulutları oluşturur. Bulutlar çok küçük su damlacıklarından oluşur. 

* Soğuk bir hava tabakasına rastlayınca ısı kaybettikleri için bulutlardan yoğuşma çoğalır. 

* Yoğuşmayla ağırlaşan su damlacıkları yer yüzüne doğru düşmeye başlar. Buna yağmur denir. 

* Bazen soğuk hava tabakası buluttaki su damlacıklarını doldurur. Bu durum kar yağmasına neden olur. 

* Dolu ise yağmur damlalarının daha soğuk bir hava tabakasına rastlayarak donması sonucu oluşur. Yeryüzüne yağışlarla tekrar dönen su yine Güneşin etkisiyle buharlaşarak gökyüzüne yükselir. 

* Böylece yeryüzündeki su, dengesi sürekli olarak korunmuş olur.

 

 

* Gaz maddelerin ısı vererek Sıvı duruma geçmelerine Yoğunlaşma (yoğuşma) denir.

* Kışın odadaki havada bulunan su buharı soğuk cam yüzeyine çarpar ve yoğunlaşır.Bu durumda camda sulanmalar meydana gelir.

* Bulutlar; havadaki su buharının yoğunlaşması sonucu oluşurlar.

* Yoğunlaşan madde ısı verir…..(ÇOK ÖNEMLİ SAKIN UNUTMA)

* Yoğunlaşma olayı;

Suyun doğal döngüsünü

Soğutma devrelerinin çalışmasını

Suyun arıtılarak içme suyu olarak kullanılmasını sağlar..

 

 

 

 

 

 

3) Kaynama 

 

* Kaynama; buharlaşmanın hızlı halidir.Buharlaşma olayı sının yüzeyinde gerçekleşir.

* Kaynamakta olan bir sıvının ise her noktasında buharlaşma görülür.

* Her madde belli sıcaklıklarda kaynar.

* Örneğin su 100°C de, Hava -191°C de, Civa 357°C de kaynar..

* Basıncın artması kaynama hızını arttırır.

* Örneğin; düdüklü tencereler basınçlı olduğundan yemekler daha hızlı pişer.

* İstanbul’da hava basıncı Ankara’dan daha yüksek olduğundan; İstanbul’da sıvılar daha yüksek sıcaklıkta kaynar.

* Yabancı maddeler kaynama sıcaklığını arttırır.

* Saf su 100°C de kaynarken; kireçli,şekerli,tuzlu su daha yüksek derecelerde kaynar.

* Çorbanın kaynama sıcaklığı suyunkinden yüksektir.

 

4) Bozunma (Bozulma)

 

* Isı bazı maddelerin yapısında değişikliğe yol açar.

* Isı etkisiyle maddenin yapısında olan bu değişikliğe bozunma(Bozulma)denir.

* Örneğin; pişirilen yiyeceklerin yapısı değişir.Oda sıcaklığında bekletilen bazı yiyecekler kokuşur.

* Isıtılan şeker kömürleşerek bozunur.

* Odun kömürü odunun ısıtılması sonucunda oluşur.

* Kullandığımız kömür,petrol canlı yapılarının milyonlarca yılda bozunmasından oluşur.

 

 

NOT: Kaynama, Buharlaşma ve erime için maddenin ısı alması gerekir.

Yoğunlaşma olayında ise maddenin ısı vermesi gerekir…….(ÇOK ÖNEMLİ)

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Benzer İçerikler